10 sự thật thú vị về Tháp Galata

Tháp Galata ngày nay được người Genoa xây dựng vào năm 1348, khi Galata là một khu định cư thương mại quan trọng nằm bên kia Golden Horn, đối diện Constantinople. Người Genoa gọi công trình này là Christea Turris, nghĩa là Tháp Chúa Kitô. Ngọn tháp là một phần của hệ thống tường phòng thủ bao quanh thuộc địa của người Genoa. Vị trí cao giúp lính canh quan sát khu vực xung quanh, bao gồm cả bến cảng và các tuyến đường thương mại gần đó. Dù phần lớn các công trình phòng thủ xung quanh đã biến mất, Tháp Galata vẫn là một trong những dấu tích nổi bật nhất còn sót lại về ảnh hưởng của người Genoa tại Istanbul.

Trong khi ngọn tháp bằng đá hiện tại có niên đại từ thế kỷ 14, lịch sử của địa điểm này có thể còn lâu đời hơn nhiều. Các ghi chép lịch sử cho thấy từng có một tháp quan sát hoặc ngọn hải đăng trước đó trong khu vực vào thời Byzantine, có thể từ thế kỷ thứ sáu. Những công trình trước đây này gắn liền với việc phòng thủ và quan sát Constantinople. Tuy nhiên, ngọn tháp đá thời Trung cổ có thể nhìn thấy ngày nay được người Genova xây dựng. Sự khác biệt này khiến Galata Tower trở nên đặc biệt thú vị, bởi vị trí của nó kết nối nhiều giai đoạn khác nhau trong lịch sử Istanbul.

Galata Tower cao khoảng 62,6 mét tính từ chân tháp đến đỉnh mái. Mặc dù chiều cao này có thể khiêm tốn so với những tòa nhà chọc trời hiện đại, ngọn tháp đã nổi bật trên đường chân trời xung quanh suốt nhiều thế kỷ. Vị trí trên vùng đất cao khiến tháp trông càng cao hơn khi nhìn từ Golden Horn và bán đảo lịch sử. Cho đến giữa thế kỷ 20, đây là một trong những công trình cao nhất Istanbul. Ngày nay, ngọn tháp vẫn mang đến tầm nhìn toàn cảnh ra Bosphorus, Golden Horn, bán đảo lịch sử và các khu phố lân cận.

Một trong những truyền thuyết nổi tiếng nhất về Galata Tower gắn liền với Hezarfen Ahmed Çelebi, một nhân vật Ottoman có liên quan đến nỗ lực thực hiện chuyến bay phi thường vào thế kỷ 17. Theo nhà văn du ký Evliya Çelebi, Hezarfen đã dùng đôi cánh nhân tạo để bay từ Galata Tower băng qua eo biển Bosphorus, hướng đến Üsküdar ở phía châu Á của Istanbul. Câu chuyện đã trở thành một phần quan trọng trong bản sắc văn hóa của tòa tháp. Tuy nhiên, chuyến bay này không được các bằng chứng lịch sử đương thời xác minh độc lập và thường được xem là truyền thuyết hơn là một sự kiện lịch sử đã được xác lập. Bất kể tính xác thực về mặt lịch sử ra sao, câu chuyện vẫn tiếp tục thu hút sự quan tâm và kết nối Galata Tower với lịch sử hàng không của loài người.

Trước khi có các hệ thống phát hiện hỏa hoạn và liên lạc khẩn cấp hiện đại, việc quan sát khói từ những vị trí cao là một cách quan trọng để phát hiện hỏa hoạn trong các thành phố lớn. Trong thời Ottoman, Galata Tower được sử dụng làm tháp canh phòng cháy, cho phép lính gác quan sát các khu vực của Istanbul từ trên cao. Chiều cao và vị trí trung tâm khiến tòa tháp đặc biệt hữu ích trong việc nhận diện các mối nguy tiềm ẩn. Trớ trêu thay, chính tòa tháp cũng bị hư hại bởi một số trận hỏa hoạn lớn, trong đó có các vụ xảy ra vào năm 1794 và 1831. Những sự cố này dẫn đến các đợt sửa chữa và thay đổi kiến trúc, làm biến đổi diện mạo của tòa tháp.

Mái nhọn là một trong những đặc điểm dễ nhận biết nhất của Galata Tower, nhưng không phải lúc nào công trình này cũng có diện mạo như vậy. Năm 1875, một cơn bão dữ dội đã phá hủy mái hình nón của tòa tháp. Thay vì lập tức xây lại mái theo hình dáng quen thuộc, những lần sửa đổi sau đó khiến phần trên của công trình trông khác biệt đáng kể. Mái nhọn cuối cùng đã được phục dựng theo một thiết kế lịch sử trước đó trong đợt trùng tu lớn diễn ra từ năm 1965 đến năm 1967. Điều này có nghĩa là ảnh chụp và tranh minh họa từ các thế kỷ khác nhau có thể cho thấy những phiên bản khác nhau đáng ngạc nhiên của cùng một địa danh.

Mặc dù ban đầu Galata Tower gắn liền với mục đích phòng thủ và quan sát, công trình này đã phục vụ nhiều mục đích trong suốt lịch sử lâu dài của mình. Trong thời kỳ Ottoman, tòa nhà được dùng làm nơi giam giữ, kho chứa và trạm quan sát hỏa hoạn. Về sau, các tầng trên của tháp gắn liền với hoạt động du lịch và cơ hội ngắm nhìn thành phố từ trên cao. Những chức năng thay đổi này phản ánh quá trình Istanbul chuyển mình từ một trung tâm thương mại thời trung cổ có thành lũy thành một kinh đô đế quốc lớn, rồi cuối cùng là một điểm đến văn hóa hiện đại. Thay vì chỉ mãi là một di tích với một mục đích duy nhất, Galata Tower đã nhiều lần thích ứng với nhu cầu của thành phố xung quanh.

Nhìn từ bên ngoài, Tháp Galata có vẻ là một công trình hình trụ bằng đá tương đối đơn giản. Tuy nhiên, bên trong có nhiều tầng được kết nối bằng cầu thang và thang máy. Tòa nhà có 11 tầng nếu tính cả tầng hầm, tầng trệt và tầng lửng. Những bức tường đá dày phản ánh các yêu cầu phòng thủ của kiến trúc thời Trung cổ, trong khi những lần cải tạo sau này đã giúp không gian bên trong phù hợp với nhiều chức năng khác nhau. Sự tương phản giữa vẻ ngoài bằng đá đồ sộ và không gian nội thất được cải tạo cho thấy những công trình hàng thế kỷ tuổi có thể được bảo tồn đồng thời đáp ứng nhu cầu của du khách hiện đại như thế nào.

Tháp Galata được quốc tế công nhận về ý nghĩa lịch sử và kiến trúc. Năm 2013, tháp được đưa vào Danh sách dự kiến Di sản Thế giới của UNESCO tại Türkiye, như một phần của nhóm công sự và tháp của người Genoa ở Địa Trung Hải và Biển Đen. Việc được đưa vào danh sách này nhấn mạnh tầm quan trọng lịch sử của các mạng lưới thương mại hàng hải của người Genoa và mối liên hệ kiến trúc giữa các khu định cư trên khắp những vùng này. Điều quan trọng là Danh sách dự kiến không giống với danh sách Di sản Thế giới của UNESCO. Tháp Galata vẫn là một ứng viên trong đề xuất di sản rộng lớn hơn này, chứ chưa được công nhận riêng lẻ là Di sản Thế giới.

Dù Tháp Galata đã thu hút du khách trong nhiều thập kỷ, diện mạo bảo tàng hiện đại của nơi này chỉ mới xuất hiện gần đây. Sau công tác trùng tu, tòa tháp mở cửa trở lại với tư cách là bảo tàng vào ngày 6 tháng 10 năm 2020. Dự án đã sắp xếp lại các không gian bên trong, loại bỏ một số hạng mục thương mại được bổ sung về sau và giới thiệu các triển lãm về những giai đoạn khác nhau trong lịch sử Istanbul. Công tác bảo tồn tiếp theo được hoàn tất vào năm 2024, góp phần bảo vệ công trình lịch sử cùng các đặc điểm kiến trúc của nó. Ngày nay, du khách có thể khám phá không gian lịch sử của tòa nhà và thưởng ngoạn toàn cảnh từ sân ngắm cảnh trên cao. Bảo tàng kết hợp di sản văn hóa với một trong những trải nghiệm tham quan đáng nhớ nhất Istanbul.